الفيض الكاشاني

414

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

گفتار خود به آن اشاره فرموده است : « هركه در خانه‌اش در امان به صبح درآيد و بدنش سالم باشد و روزى روزش را داشته باشد گويى تمام دنيا به او داده شده است . » « 35 » هركس به حقيقت كارها بينا باشد و از سه نعمت ياد شده در حديث برخوردار شود چنين تصوّر مىرود كه بر غير آنها خشمگين نشود . اين بود سه نوع نياز ما . حال هدف تمرين در هريك از آنها را بايد بيان كنيم : امّا در مورد بخش اوّل - آنچه براى تمام مردم ضرورى است - براى فرونشاندن خشم تمرين زيادى لازم نيست ولى آن اندازه لازم است كه آدمى فرمانبردار خشم نشود و به ظاهر آن را بيشتر از ميزانى كه شرع آن را مستحّب و عقل نيكو مىداند به كار نبرد و اين با تلاش و تكلّف حلم و مدّتى تحمّل ممكن مىشود تا حلم و تحمّل در انسان اخلاق راسخى شود . امّا ريشه‌كن ساختن خشم از قلب نه خواستهء طبع انسان است و نه ممكن . آرى در هم شكستن قدرت خشم و تضعيف آن ممكن است تا خشم در درون شدّت نيابد و بسيار هم ضعيف نشود و اثرش در صورت پديد نيايد ، ولى اين كار بسيار سخت است . حكم بخش سوّم ( كه براى بعضى انسانها ضرورى و براى بعضى ضرورى نيست ) نيز همين است ، چرا كه آنچه دربارهء شخصى ضرورى شود بىنيازى ديگرى از آن مانع خشم او نمىشود . بنابراين تمرين در آن مانع از اعمال خشم مىشود و هيجان درونى آن را مىكاهد تا بر صبر در برابر خشم سخت رنج نبرد . امّا بخش دوّم ( كه براى هيچ‌كس ضرورى نيست ) ، با رياضت و تمرين مىتوان بر خشم غالب شد ، زيرا بيرون راندن عشق مقام و ثروت از دل ممكن است ، به اين صورت كه آدمى بداند وطنش گور است و قرارگاهش آخرت ؛ دنيا فقط گذرگاهى است كه بايد از آن گذشت و از آن به اندازهء ضرورت زاد و توشه برگرفت و بيش از نياز و بال گردن آدمى است هم در وطن و هم در قرارگاه اصلى . در اين صورت در دنيا زهد مىورزد و محبّت دنيا را از دل محو مىسازد

--> ( 35 ) اين حديث را ترمذى در ( سنن ) ، ج 9 ، ص 208 و ابن ماجه به شمارهء 4141 روايت كرده‌اند .